Nieuwsbrief week 12

Pas op! U bent gevaarlijk intelligent. Vooral een scherpe geest is het ideale gereedschap voor zelfbedrog.

1 minuut over waarom je je IQ je soms in de weg zit

Je bent scherp, je bent belezen en je kunt een argument onderbouwen als de beste. Je bent er waarschijnlijk rotsvast van overtuigd dat je keuzes baseert op logica en feiten.

Maar wat als ik je vertel dat juist die intelligentie jouw grootste blinde vlek is?

Laatst zat ik aan de tafel met de vader van een goede vriend; een man op leeftijd, extreem intelligent en een wandelende encyclopedie. We hadden het over een politiek beladen onderwerp. Ik presenteerde hem feiten die zijn standpunt direct ondergroeven.

Wat er gebeurde was fascinerend.

In plaats van de informatie objectief te overwegen, schoot zijn brein in overdrive om gaten in mijn bewijs te schieten en de bronnen te diskwalificeren. Hij gebruikte zijn intelligentie niet om de waarheid te vinden, maar om zijn gelijk te beschermen.

Dit noemen we Motivated Reasoning. Het is de menselijke neiging om informatie die onze identiteit of groep beschermt, automatisch als 'waarder' te zien.

Juist mensen die heel goed zijn in analytisch denken — die hoog scoren op de Cognitive Reflection Test — blijken vaak méér politieke bias te vertonen.

Een slim brein is simpelweg een betere advocaat in het verzinnen van complexe excuses om niet te hoeven veranderen.

30 seconden over hoe je een Fake News detective wordt

Om niet in de val van je eigen slimheid te trappen, kun je deze tactieken toepassen:

Check je emotionele temperatuur: Voel je irritatie bij tegenbewijs? Dat is je brein dat in de verdediging schiet om onaangename stress (cognitieve dissonantie) te vermijden.

Zoek de 'Stalen Man': In plaats van de zwakste versie van een tegenargument aan te vallen, dwing jezelf om de allersterkste versie van iemands punt te formuleren voordat je het probeert te weerleggen.

Oefen intellectuele nederigheid: Aanvaard dat je brein geëvolueerd is om te overleven en sociale aanvaarding te zoeken, niet om altijd de objectieve waarheid te achterhalen.

Let op 'Concordance-over-truth': Wees extra alert als nieuws precies vertelt wat je wilt horen; we hebben de neiging om instemming belangrijker te vinden dan de feitelijke waarheid.

Kort maar krachtig

Wist je dat onze weerstand tegen ware feiten die we liever niet geloven, vaak sterker is dan onze vatbaarheid voor leugens die we wél graag willen geloven?

We vechten harder tegen de waarheid dan dat we vallen voor een fabeltje.

Blijf nieuwsgierig (en kritisch voor jezelf).

Tot de volgende keer!

Jori